Mermnadlar Hanedanı'nın Son Kralı: Kroisos (Karun)
Mermnadlar Hanedanı’nın beşinci ve son kralı olan Kroisos (Karun), babası Alyattes'in inşa ettiği sağlam devlet altyapısını devralarak Lidya'yı hem zenginliğin hem de askeri gücün zirvesine taşımış; ancak kibri ve taktik hataları yüzünden hanedanın ve bağımsız Lidya Devleti'nin sonunu getirmiştir.
İktidarın Merkezileşmesi ve Batı Politikası
Kroisos tahta geçtiğinde, hazır bulduğu büyük birikimi doğrudan kendi şahsında toplayarak devletin karar mekanizmalarını hızlandırmıştır.
Saray çevresindeki aristokratları, askeri gücü ve servet akışını sıkı bir denetimle tek merkeze (kendisine) bağlamıştır.
İçeride gücünü perçinledikten sonra babasının başlattığı batı politikasını sonuçlandırmış; Miletos hariç tüm İyonya ve Aiolis kentlerini, özellikle de Ephesos (Efes)'u hakimiyeti altına almıştır.
Ancak Kroisos bu kentleri yakıp yıkmak yerine onları Lidya'nın siyasal ağırlığına bağlayan, haraç alan ve himaye eden akılcı bir üstünlük siyaseti gütmüş; krallığın sınırlarını Ege Denizi'nden Kızılırmak'a (Halys) kadar genişletmiştir.
Ekonomik Zirve: Saf Altın ve Gümüş Sikkeler
Babası Alyattes parayı elektron (altın ve gümüş alaşımı) madeninden icat etmişken, Kroisos para tarihinde ikinci büyük devrimi gerçekleştirerek elektron kullanımını bırakmış, saf altın ve saf gümüş sikkeleri ayrı ayrı bastırmıştır.
Bu bimetalik (çift metalli) sistemle devlet, altın ve gümüş arasındaki pariteyi belirlemiştir.
Paktolos (Sart) Çayı'ndan gelen altının Sardes'teki rafinerilerde işlenmesiyle elde edilen bu devasa servet, Lidya'yı Yunan devletlerine bile borç verecek bir süper ekonomik güce dönüştürmüş ve Kroisos'un günümüzde dahi "Karun kadar zengin" deyimiyle anılmasını sağlamıştır.
Dini Diplomasi, Kibir ve Kehanetler
Kroisos, devasa servetini sadece ordusuna (paralı askerlerine) değil, diplomatik görünürlüğüne de yatırmıştır.
Ephesos'taki (Efes) Artemis Tapınağı'nın inşasına sponsor olmuş, üzerinde kendi adının yazdığı kabartmalı sütunlar hediye etmiştir.
Yunan dünyasında saygınlık kazanmak için Delfi kahinlerine 250 kg ağırlığında altından bir aslan heykeli dahi göndermiştir.
Ancak bu ihtişam onda büyük bir kibir ve "güç zehirlenmesi" yaratmıştır.
Yunanlı bilge Solon'un Sardes'i ziyaretinde kendisine "dünyanın en mutlu insanı" olduğunu onaylatmak istemiş, fakat Solon'un "insan hayatının sonu görülmeden mutlu sayılamayacağı" (talihin dönebileceği) uyarısını dikkate almamıştır.
Doğuda Medleri yıkarak güçlenen Pers Kralı Büyük Kiros (Kyros)'a karşı savaş açmadan önce Delfi kahinlerine danışmış ve "Kızılırmak'ı geçersen büyük bir imparatorluk yıkılacak" kehanetini, yıkılacak olanın Persler olduğu yanılgısıyla kendi zaferinin garantisi olarak yorumlamıştır.
Pers Savaşı, Hatalar ve Hanedanın Çöküşü
Kroisos'un bu aşırı güveni, bir dizi ölümcül taktik hataya yol açmıştır.
Pteria (Kapadokya) Muharebesi ve Geri Çekilme
MÖ 547'de Kızılırmak'ı geçip Perslerle karşılaştığında savaş yenişememeyle ve ağır kayıplarla sonuçlanmıştır.
Kroisos, Kiros'un da ağır kayıp verdiği için geri çekileceğini düşünerek kışı geçirmek üzere Sardes'e dönmüş ve ordusunun belkemiği olan paralı askerlerini terhis etmiştir.
Timbra (Thymbra) Savaşı ve Develer
Kiros beklenmedik bir hızla onu takip ederek Sardes önlerine gelmiştir.
Surların arkasında beklemek yerine eksik ordusuyla ovaya inen Kroisos, Perslerin dahiyane taktiğiyle karşılaşmıştır.
Persler, Lidya'nın en güçlü silahı olan süvarilerin atlarını ürkütmek için develeri ön safa sürmüştür.
Atları kontrolden çıkan Lidya ordusu dağılmış, Mısırlı paralı askerler de Persler tarafından satın alınmıştır.
Sardes'in Düşüşü
Şehre sığınan Kroisos, 14 günlük bir kuşatmanın ardından, Sardeis akropolünün çok sarp ve fethedilemez olduğu sanılan bir yamacından tırmanan Pers askerlerinin şehre girmesiyle esir düşmüştür.
Efsaneye göre Kiros, Kroisos'u yakılarak idam edilmesi için odun yığınına çıkartmış; alevler içindeki Kroisos, Solon'un uyarılarını anımsayarak onun adını sayıklamıştır.
Ardından Apollon'un gönderdiği yağmurla ateş sönmüş ve Kiros onu bağışlayarak kendine (ve daha sonra oğlu Kambises'e) danışman yapmıştır.
Kroisos'un Tarihteki Önemi
Kroisos'un şahsında, kendi servetini ve başarılarını yanılmaz bir kader sanan bir kralın kibri, hem bölgenin en güçlü devleti olan Lidya'nın hem de MÖ 680'den beri hüküm süren Mermnadlar Hanedanı'nın kesin ve trajik sonu olmuştur.