Sparda Satraplığı (MÖ 546–334)
Bağımsız Lidya Devleti'nin MÖ 546/547 yılında Persler tarafından yıkılmasının ardından bölge tamamen terk edilmemiştir.
Persler;
Lidya topraklarını
Sparda Satraplığı
adıyla yeniden örgütleyerek Akamenid (Pers) İmparatorluğu'nun en önemli batı eyaletlerinden biri hâline getirmiştir.
Başkent yine Sardeis (Sardes) olmuştur.
1. Sparda Satraplığı'nın Kuruluşu
Sardeis'in alınmasından sonra;
Pers Kralı Büyük Kiros (Kyros),
şehrin yönetimini Pers komutanı Tabalos'a bırakmıştır.
Lidya hazinelerinin taşınması ve vergilerin toplanması görevi ise
Paktyas adlı Lidyalıya verilmiştir.
2. Paktyas İsyanı
Kiros bölgeden ayrıldıktan sonra;
Paktyas;
- Lidya hazinesini kullandı,
- paralı asker topladı,
- bağımsızlığı yeniden kazanmak amacıyla isyan etti.
Pers garnizonunu kuşattı.
Ancak Pers komutanları;
- Mazares
- Harpagos
isyanı kısa sürede bastırdı.
Paktyas kaçtıysa da daha sonra yakalanarak Perslere teslim edildi.
Bu olay, Lidya'nın bağımsızlığını yeniden kazanma yönündeki son ciddi girişimdir.
3. Pers Yönetim Sistemi
İsyanın bastırılmasından sonra Persler;
bölgede çok sıkı bir yönetim kurdu.
Yönetim sistemi şu unsurlardan oluşuyordu:
- Satrap (eyalet valisi)
- Pers garnizonları
- Krala bağlı askerî birlikler
- "Kralın Gözleri" adı verilen denetçiler
Böylece merkezi yönetim sürekli kontrol altında tutuldu.
4. Perslerin Hoşgörülü Politikası
Persler;
Lidyalılara karşı sert bir asimilasyon politikası uygulamadılar.
Lidyalılar;
- kendi dinlerini,
- geleneklerini,
- kültürel kimliklerini
büyük ölçüde koruyabildiler.
Bu nedenle Pers egemenliği genel olarak kabul gördü.
5. Lidyalıların Pers Hizmetinde Görev Alması
Persler;
yerli aristokratları da yönetimde kullandılar.
Örneğin;
Myrsos
adlı Lidyalı devlet adamı;
- Kiros,
- Kambyses,
- Darius
dönemlerinde önemli görevlerde bulundu.
İyonya Ayaklanması sırasında Pers ordusunda savaşırken öldü.
Ayrıca Lidyalılar;
Perslerin Yunanistan seferlerine de katılmıştır.
6. Ekonomik Gücün Devamı
Pers egemenliği,
Lidya ekonomisini sona erdirmedi.
Sardeis;
- Kral Yolu'nun batı ucu,
- vergi merkezi,
- ticaret merkezi,
- haberleşme ağı
olarak önemini korudu.
Bölgenin zenginliği devam etti.
7. Pythius'un Serveti
Pers döneminin en dikkat çekici isimlerinden biri;
Pythius adlı Lidyalıdır.
Kaynaklara göre;
Pers Kralı Kserkses'e;
- yaklaşık 50 ton gümüş
- yaklaşık 33 ton altın
hediye edebilecek kadar büyük bir servete sahipti.
Bu olay Lidya'nın ekonomik gücünün Pers döneminde de sürdüğünü göstermektedir.
8. Demografik Değişiklikler
Persler;
bölgeye farklı halklar yerleştirdiler.
Örneğin;
Hazar Denizi çevresinden getirilen topluluklar,
bugünkü Saruhanlı çevresindeki
Hyrkanis
bölgesine iskân edildi.
Ayrıca;
Anahita kültüne bağlı
Hierakome
gibi kutsal yerleşimler kuruldu.
9. İyonya Ayaklanması (MÖ 499)
İyon kentleri Perslere karşı ayaklandı.
Ayaklanma sırasında;
Atinalılar ve Miletoslular,
Sardeis'e saldırdı.
Sonuç:
- aşağı şehir yakıldı,
- akropol ele geçirilemedi.
Bu olay Pers-Yunan savaşlarının önemli nedenlerinden biri oldu.
10. Perslerin Batıdaki Askerî Üssü
Sparda Satraplığı;
Pers orduları için;
- Trakya,
- Ege,
- Yunanistan
seferlerinin başlangıç noktasıydı.
Sardeis;
Perslerin Batı Anadolu'daki en önemli askerî üssü hâline geldi.
11. Sparda Satraplığı'nın Sonu
Pers egemenliği yaklaşık
200 yıl
devam etti.
MÖ 334 yılında;
Büyük İskender,
Granikos Savaşı'nı kazandıktan sonra
Sardeis'e geldi.
Pers komutanı Mithrenes,
şehri savaşmadan teslim etti.
İskender;
Lidyalılara;
- eski kanunlarını,
- özgürlüklerini
geri verdi.
Böylece
Sparda Satraplığı sona erdi.
Sparda Satraplığı'nın Özellikleri
- MÖ 546-334 yılları arasında varlığını sürdürdü.
- Başkent Sardeis idi.
- Perslerin Batı Anadolu'daki en önemli eyaletiydi.
- Paktyas İsyanı bastırıldı.
- Persler yerel kültüre hoşgörülü davrandı.
- Lidyalılar Pers yönetiminde görev almaya devam etti.
- Kral Yolu önemini korudu.
- Sardeis ticaret ve vergi merkezi olmayı sürdürdü.
- Büyük İskender'in gelişiyle Pers egemenliği sona erdi.
Sonuç
Sparda Satraplığı, Lidya Krallığı'nın yıkılmasının ardından kurulan ve yaklaşık iki yüzyıl boyunca Pers İmparatorluğu'nun Batı Anadolu'daki en önemli idarî, askerî ve ekonomik merkezi olan eyalettir. Başkent Sardeis, Kral Yolu'nun batı ucu olarak önemini korumuş; Persler yerel aristokrasiyi yönetime dâhil ederek bölgeyi istikrarlı biçimde yönetmiştir. MÖ 334 yılında Büyük İskender'in Sardeis'i savaşmadan teslim almasıyla Sparda Satraplığı sona ermiş ve Pers egemenliği Batı Anadolu'da son bulmuştur.