Midas Şehri (Yazılıkaya)
Frig Uygarlığı'nın yerleşim ve siyasi organizasyonunda belirgin bir iki merkezli yapı öne çıkmaktadır; devletin siyasi, idari, askeri ve ticari kalbi başkent Gordion iken, Midas Kenti (Yazılıkaya) krallığın dini ve ruhani merkezi (hatta yazlık kenti) olarak işlev görmüştür.
Siyasi yapı ve yerleşim organizasyonu bağlamında Midas Şehri ile ilgili kaynaklarda şu temel özellikler vurgulanmaktadır.
Konum, Savunma ve Şehir Dokusu
Midas Şehri, günümüzde Eskişehir, Afyonkarahisar ve Kütahya üçgeninde kalan ve "Dağlık Frigya" olarak adlandırılan yüksek, sarp coğrafyada; Seyitgazi ilçesine bağlı Yazılıkaya köyü sınırları içerisinde kurulmuştur.
Yerleşim alanı olarak düz ovalar yerine sarp kayalıkların seçilmesi, şehrin mimarisini de şekillendirmiştir.
Kent, büyük dikdörtgen taş bloklarla inşa edilmiş akropollere (kalelere), kayalara oyulmuş merdivenli gizli su tünellerine ve sarnıçlara sahip güçlü bir savunma altyapısı barındırır.
Halkın yerleşim alanları ise bu sarp kalelerin eteklerinde konumlanmıştır.
Doğayla Bütünleşik Açık Hava Tapınım Merkezi
Friglerin inanç sisteminde Ana Tanrıça Matar'ın (Kybele) dağların, kayanın ve doğanın bizzat kendisi olduğuna inanılıyordu.
Bu inancın bir yansıması olarak Midas Şehri, Yunan veya Roma mimarisindeki gibi bağımsız ve kapalı tapınak binaları yerine; sarp kayalara oyulmuş üçgen alınlıklı devasa anıtsal cephelerden (fasadlardan), sunaklardan (altarlardan) ve kaya nişlerinden oluşan eşsiz bir açık hava kutsal bölgesi olarak inşa edilmiştir.
Bu durum, Friglerin doğayla kurdukları organik bağı mimariye taşıdıklarını göstermektedir.
Midas Anıtı (Yazılıkaya Anıtı)
Şehrin dinsel merkez niteliğini yansıtan en görkemli eser, M.Ö. 8. yüzyılın ikinci yarısına tarihlenen ve yaklaşık 17 metre yüksekliğinde olan Midas Anıtı'dır.
- yüzyılda bölgeyi inceleyen araştırmacılar, anıtın üzerindeki Frigce yazıtlarında geçen "Midai" kelimesinden yola çıkarak buraya "Midas Şehri" adını vermişlerdir (yerel halk ise "Yazılıkaya" demektedir).
Uzun yıllar boyunca devasa bir anıt mezar zannedilen bu yapının, aslında bir mezar olmadığı anlaşılmıştır; anıt, karmaşık geometrik desenlerle (meander ve haçvari motifler) süslenmiş bir tapınak cephesidir.
Tam ortasında yer alan ve kapıyı andıran merkezi kaya nişine, dinsel törenler sırasında Ana Tanrıça'nın heykeli yerleştirilmekteydi.
Siyasi Otorite ve Dinin Birlikteliği
Midas Anıtı'nın üzerinde sadece tanrıçaya (Matar) değil, bizzat Kral Midas'a atıfta bulunan ithaf yazıtlarının da yer alması oldukça önemlidir.
Bu durum, Ana Tanrıça kültünün bizzat kraliyet himayesinde desteklendiğini ve Frig siyasi otoritesinin, gücünü ve meşruiyetini tanrısal bir zemine dayandırarak halkı üzerinde nasıl pekiştirdiğini göstermektedir.
Midas Şehri'nin Frig Devleti'ndeki Önemi
Sonuç olarak Frig yerleşim sisteminde Midas Şehri; başkent Gordion'un bürokratik ve askeri gücünü, ideolojik ve inançsal boyutta tamamlayan, devlet dininin müzik ve ritüeller eşliğinde organize edildiği kutsal bir başkent konumundadır.