Pers Sonrası Lidya'nın Siyasi Tarihi
Bağımsız Lidya Devleti'nin MÖ 546 yılında Persler tarafından yıkılmasının ardından bölge tarih sahnesinden silinmedi.
Yaklaşık bin yıl boyunca farklı devletlerin yönetiminde yaşamaya devam etti.
Siyasi egemenlik sırasıyla;
- Persler
- Büyük İskender
- Seleukoslar
- Bergama Krallığı
- Roma İmparatorluğu
arasında el değiştirdi.
1. Büyük İskender'in Gelişi (MÖ 334)
MÖ 334 yılında;
Büyük İskender
Granikos Zaferi'nin ardından Sardeis'e geldi.
Kentte bulunan;
- Lidyalı aristokratlar
- Pers komutanı Mithrenes
hiçbir direniş göstermeden şehri ve hazineyi teslim etti.
Böylece yaklaşık 200 yıllık Pers egemenliği sona erdi.
2. Lidyalılara Eski Haklarının Verilmesi
İskender;
Lidyalıların kültürünü korudu.
Onlara;
- eski yasalarını,
- geleneklerini,
- yerel yönetim haklarını
geri verdi.
Bu nedenle kaynaklarda İskender'in Lidyalılara
"özgürlüklerini iade ettiği"
ifade edilir.
3. Hellenistik Dönem
İskender'in ölümünden sonra;
Lidya,
Hellenistik krallıkların yönetimine geçti.
Artık bağımsız bir devlet değil;
büyük imparatorlukların sıradan bir eyaleti durumundaydı.
Bu dönemde;
- siyasi güç azaldı,
- ekonomik önem giderek geriledi.
4. Altın Kaynaklarının Tükenmesi
Lidya'nın efsanevi zenginliğinin temel kaynağı olan;
Paktolos (Sart) Çayı
zamanla altın taşımamaya başladı.
Antik coğrafyacı Strabon;
nehirde artık elektron bulunmadığını belirtmektedir.
Böylece Lidya'nın en büyük ekonomik avantajı ortadan kalktı.
5. Seleukos Dönemi
MÖ 280 civarında;
Lidya,
Seleukos Krallığı'nın yönetimine girdi.
Ancak bu dönem oldukça karışıktır.
6. Akhaios İsyanı
MÖ 214 yılında;
Seleukos Kralı
III. Antiokhos
ile
isyancı amcası
Akhaios
arasında savaş çıktı.
Yaklaşık iki yıl süren kuşatma sonunda;
Sardeis'in aşağı şehri büyük ölçüde tahrip edildi.
7. Magnesia Savaşı (MÖ 190)
Roma Cumhuriyeti;
Pergamon (Bergama) Krallığı ile birlikte;
Seleukos Kralı III. Antiokhos'u
Magnesia Savaşı'nda
yenilgiye uğrattı.
Bu savaş;
Batı Anadolu'nun kaderini değiştirdi.
8. Apameia Antlaşması (MÖ 188)
Magnesia Zaferi'nin ardından yapılan
Apameia Antlaşması
ile;
Lidya;
Seleukoslardan alınarak
Pergamon (Bergama) Krallığı'na
bırakıldı.
9. Roma Egemenliği
Pergamon Kralı
III. Attalos
ölmeden önce;
krallığını vasiyet yoluyla Roma'ya bıraktı.
Bunun üzerine;
MÖ 133-130 yıllarında;
Lidya,
Roma'nın
Asia (Asya) Eyaleti
içine katıldı.
10. Roma Döneminde Yeniden Yükseliş
Roma döneminde;
Sardeis yeniden gelişti.
Bu dönemde;
- anıtsal yapılar yapıldı,
- yollar geliştirildi,
- kent büyüdü,
- nüfus arttı.
Şehir tarihindeki en geniş sınırlarına ulaştı.
11. MS 17 Büyük Depremi
MS 17 yılında;
çok büyük bir deprem meydana geldi.
Sardeis neredeyse tamamen yıkıldı.
Roma İmparatoru;
kentin yeniden inşası için
devlet hazinesinden büyük miktarda yardım gönderdi.
Kent kısa sürede yeniden ayağa kaldırıldı.
12. Geç Roma Dönemi
İmparator
Diocletianus
zamanında;
Lidya yeniden ayrı bir eyalet haline getirildi.
Başkent yine
Sardeis
oldu.
MS 4. ve 5. yüzyıllarda;
- kamu yapıları,
- hamamlar,
- yollar,
- dini yapılar
yeniden inşa edildi.
13. Nihai Çöküş
Ancak;
MS 6.-7. yüzyıllardan itibaren;
- ticaret yollarının değişmesi,
- ekonomik gerileme,
- doğal afetler,
- nüfus azalması
nedeniyle şehir yavaş yavaş küçüldü.
MS 7. yüzyıl civarında;
Sardeis büyük ölçüde terk edildi.
Böylece Lidya'nın binlerce yıllık şehir yaşamı sona erdi.
Kronolojik Sıralama
| Tarih | Olay |
|---|---|
| MÖ 546 | Persler Lidya'yı fethetti. |
| MÖ 334 | Büyük İskender Sardeis'i teslim aldı. |
| MÖ 323 | Hellenistik dönem başladı. |
| MÖ 280 | Seleukos egemenliği. |
| MÖ 214 | Akhaios İsyanı. |
| MÖ 190 | Magnesia Savaşı. |
| MÖ 188 | Apameia Antlaşması. |
| MÖ 133 | Bergama Krallığı Roma'ya bırakıldı. |
| MS 17 | Büyük deprem. |
| MS 4-5. yy | Roma döneminde yeniden gelişme. |
| MS 7. yy | Sardeis'in büyük ölçüde terk edilmesi. |
Sonuç
Lidya Krallığı MÖ 546 yılında siyasi bağımsızlığını kaybetmiş olsa da, başkent Sardeis Pers, Hellenistik ve Roma dönemlerinde de Batı Anadolu'nun önemli idari ve ticari merkezlerinden biri olmayı sürdürmüştür. Büyük İskender'in Pers egemenliğini sona erdirmesi, ardından Seleukos, Pergamon ve Roma yönetimleriyle kent yaşamı devam etmiş; Roma döneminde yeniden canlanan Sardeis, MS 7. yüzyılda ticaret yollarının değişmesi ve ekonomik gerileme sonucu terk edilerek tarih sahnesinden çekilmiştir.
TarihOlayMÖ 546Persler Lidya'yı fethetti.MÖ 334Büyük İskender Sardeis'i teslim aldı.MÖ 323Hellenistik dönem başladı.MÖ 280Seleukos egemenliği.MÖ 214Akhaios İsyanı.MÖ 190Magnesia Savaşı.MÖ 188Apameia Antlaşması.MÖ 133Bergama Krallığı Roma'ya bırakıldı.MS 17Büyük deprem.MS 4-5. yyRoma döneminde yeniden gelişme.MS 7. yySardeis'in büyük ölçüde terk edilmesi.