1. Yazılıkaya: Hitit Panteonunun ve Sanatının Zirvesi

IV. Tudhaliya'nın imparatorluğa bıraktığı en muazzam kültürel ve mimari miras, başkent Hattuşa yakınlarındaki Yazılıkaya Açık Hava Tapınağı'dır.

Yapımına babası III. Hattuşili zamanında başlanmış olsa da, tapınağa son ve en görkemli şeklini veren bizzat IV. Tudhaliya olmuştur.

Hitit İmparatorluk Dönemi'ndeki yoğun Hurri kültürleşmesinin bir görsel kanıtı olan bu doğal tapınakta, Hurri-Hitit panteonuna ait tanrı ve tanrıçalar bir resmigeçit düzeninde kayalara işlenmiştir.

Ana Galeri (A Odası)

Hitit tanrı ve tanrıçalarının resmedildiği, krallığın dini sentezini ve hoşgörüsünü ("Bin Tanrılı Halk") yansıtan en büyük açık hava bölümüdür.

B Odası ve Kralın Kültü

Bu daha dar odanın bizzat IV. Tudhaliya'nın ölümü sonrasındaki seremoniler ve anma ritüelleri (kendi kültü) için tasarlandığı düşünülmektedir.

Tapınakta ayrıca, Kral IV. Tudhaliya'nın Tanrı Şarruma'nın himayesi ve şefkati altında resmedildiği ikonik bir kabartma ile, yeraltı tanrılarını simgeleyen ve görünümleriyle Hacivat-Karagöz tasvirlerini andıran kılıçlı 12 tanrı kabartması yer almaktadır.

2. Diplomasi, Hukuk ve Vasal Yönetimi

IV. Tudhaliya, tıpkı babası gibi devlet sorunlarını askeri zorbalıktan ziyade diplomasi ve hukukla çözmeye çalışan vizyoner bir liderdi.

Kendi emrindeki vasal krallıkları sıkı bir denetim altında tutmuş, aralarındaki sorunlara hakemlik etmiştir.

Bunun en çarpıcı örneği, Amurru ve Ugarit gibi iki vasal krallık arasında yaşanan ve tarihin bilinen ilk uluslararası boşanma davası sayılan olayda yargıçlık yapmasıdır. Bu davada boşanmasına hükmedilen prensesin tüm çeyiziyle birlikte memleketine dönmesini sağlayarak dönemin ötesinde bir adalet anlayışı sergilemiştir.

3. Dış Tehditler: Asur Ambargosu ve Kıbrıs Seferi

Sanat ve hukukta ne kadar ilerleseler de, İmparatorluk bu dönemde askeri açıdan doğuda büyüyen Asur tehdidiyle karşı karşıyaydı.

IV. Tudhaliya, Asur Kralı I. Tukulti-Ninurta'nın Fırat'ı geçmesi üzerine ordusuyla doğuya sefere çıkmış ancak M.Ö. 1237'deki Nihriya Muharebesi'ni kaybederek Fırat'ın doğusundaki toprakları Asurlulara bırakmak zorunda kalmıştır.

Bu askeri hezimetin ardından pes etmeyen IV. Tudhaliya, zekice bir diplomatik manevrayla Asur'a karşı ekonomik ambargo başlatmış; Amurru ve Ugarit gibi kendisine bağlı liman şehirlerinin Asur'la ticaret yapmasını kesin olarak yasaklamıştır.

Öte yandan Batı'da Lukka (Likya) ve Karkiya (Karya) bölgelerinde çıkan isyanları bastırmış, ayrıca yeni bir donanma kurarak stratejik bakır kaynaklarına sahip Alaşiya (Kıbrıs) Adası'na çıkarma yapıp burayı fethetmiştir.

4. İç Krizler: Taht Kavgası, Kuraklık ve Kıtlık

IV. Tudhaliya'nın saltanatı, doğal felaketler ve içerideki ihanetlerle ciddi yara almıştır.

Kurunta İsyanı

Telepinu Fermanı'na göre tahtta asıl hakkı olan ve Tarhuntaşşa Valisi yapılan amcaoğlu (veya abisi) Kurunta (Ulmi-Teşup), tahtı ele geçirmek için isyan etmiş ve geçici bir süreliğine başkent Hattuşa'ya girerek IV. Tudhaliya'yı tahttan indirmiştir.

Ancak Tudhaliya kısa süre sonra tahtını geri almış ve uzlaşmacı kişiliğiyle amcaoğlunu öldürmek yerine ünlü Bronz Tablet Antlaşması'nı imzalayarak onu Tarhuntaşşa'da tutmaya devam etmiştir.

İklim Krizi ve Açlık

Dönemin en büyük düşmanı ne Asurlular ne de isyancılardı; ülkeyi kasıp kavuran şiddetli kuraklık ve kıtlık felaketiydi.

Hattuşa'daki devasa yeraltı tahıl siloları bile ülkeyi doyurmaya yetmemiş, imparatorluk çöküşün eşiğine gelmiştir.

Bunun üzerine IV. Tudhaliya ve annesi Puduhepa, Kadeş Barışı'nın getirdiği dostluğa dayanarak Mısır Firavunu Merenptah'tan tahıl yardımı istemek zorunda kalmış, Mısır'dan gönderilen gemiler dolusu buğdayla Hitit halkı hayatta tutulmaya çalışılmıştır.

Sonuç

İmparatorluk Dönemi bağlamında IV. Tudhaliya; Yazılıkaya Tapınağı ile Hitit sanatını ve inanç sistemini abideleştiren, "ideal devlet adamı" vizyonuyla imparatorluğu ayakta tutmaya çalışan başarılı bir kraldır.

Ancak onun çabaları, yaklaşan kuraklık, taht kavgaları ve Deniz Kavimleri istilası gibi büyük felaketlerin gölgesinde, Hitit İmparatorluğu'nun "altın çağının son demleri" olarak kalmaktan kurtulamamıştır.