1. Köken ve Etnik Yapı
Hattiler
Anadolu'nun gerçek yerli halkıdır. Hint-Avrupa kökenli olmayan bu halk, Hititlerden çok daha önce, Erken Tunç Çağı'ndan itibaren Orta Anadolu'da (Kızılırmak kavsi ve çevresinde) yaşamaktaydı.
Hititler
Anadolu'nun yerlisi değildirler; Hint-Avrupa kökenli göçmen bir kavimdirler. M.Ö. 3000'li yılların sonlarına doğru veya 2000'li yıllarda muhtemelen Kafkaslar veya Karadeniz'in kuzeyi üzerinden Anadolu'ya göç etmişlerdir.
2. İsimlendirme ve Kendilerini Tanımlama
Hattiler
Kendi yaşadıkları coğrafyaya "Hatti Ülkesi" adını vermişlerdir. Hatta Anadolu'nun bilinen en eski ismi olan "Hatti Ülkesi" (Kururu Hatti) adını yazılı kaynaklarda ilk kullanan kişi, bölgedeki tüccarlarını korumaya gelen Akad Kralı Naram-Sin'dir.
Hititler
Modern dünyada kullandığımız "Hitit" kelimesi, Tevrat'ta geçen "Hethoğulları" (Htt) kelimesinden Batılı araştırmacılar tarafından türetilmiş modern bir isimlendirmedir. Hititler kendilerine hiçbir zaman "Hitit" veya "Hatti" dememişler; Anadolu'daki ilk siyasi merkezlerinden biri olan Kaniş (Kayseri/Kültepe) kentinin diğer adı olan "Neşa" şehrine atıfla kendilerini "Neşalı" olarak tanımlamışlardır. Ancak yerel kültürü benimsedikleri için yönettikleri devlete "Hatti Ülkesi" demeye devam etmişlerdir.
3. Dil Ailesi
Hattiler
Kendilerine has, Hint-Avrupa dilleriyle akraba olmayan ve izole olarak kabul edilen "Hattice" konuşuyorlardı.
Hititler
Kendi dillerine "Neşaca" (Neşili) demişlerdir ve bu dil günümüzde çözülebilmiş en eski Hint-Avrupa dili unvanını taşımaktadır. Hint-Avrupa diline mensup oldukları için kelime yapıları günümüz Batı dillerine (örneğin Hititçe watar, İngilizce water, Almanca wasser gibi) benzerlik gösterir.
4. Siyasi Örgütlenme
Hattiler
Hiçbir zaman merkezi bir devlet ya da imparatorluk kurmamışlardır. Daha çok küçük krallıklar ve bağımsız şehir devletleri (beylikler) halinde örgütlenmişlerdir.
Hititler
Anadolu coğrafyasındaki bu dağınık şehir devletlerini birleştirerek Anadolu'nun bilinen ilk merkezi krallığını ve ilk imparatorluğunu kurmuşlardır.
5. Sanat, Semboller ve Mitoloji
Güneş Kursu Yanılgısı
Günümüzde "Hitit Güneş Kursu" olarak bilinen ve Ankara'nın da simgesi olan ünlü (geyik ve boğa boynuzlu) dairesel bronz eserler aslında Hititlere değil, Hatti kültürüne (Alacahöyük kral mezarlarına) aittir. Hattiler metal işçiliğinde çok ileri bir medeniyetti ve evren tasavvurlarını bu sembollerle ifade ediyorlardı.
Kültürel Sentez
Hititler, Hatti şehirlerini fethedip başkentleri Hattuşa'yı kurduklarında Hatti kültürünü yok etmemiş, aksine onu özümsemişlerdir. Hattilerin baştanrısı olan Fırtına Tanrısı Taru'yu kendi inançlarına dahil etmişler, ayrıca Hatti kökenli olan dev yılan İlluyanka Efsanesi gibi mitolojik anlatıları kendi kültürlerine entegre etmişlerdir.
Özet
Hattiler Anadolu'nun sanatta ve dinde ileri, şehir devletleri halinde yaşayan yerli halkıyken; Hititler dışarıdan gelen, askeri ve diplomatik dehalarıyla bu yerli kültürü Hint-Avrupa dilleriyle harmanlayarak antik dünyanın en büyük süper güçlerinden birine dönüştüren imparatorluk kurucularıdır.