Friglerin ölü gömme gelenekleri, toplumsal statüyü ve ölümden sonraki yaşama olan inancı yansıtan oldukça zengin ritüellere ve mimari uygulamalara dayanmaktadır. Bu geleneklerin en anıtsal ve günümüze en sağlam ulaşmış olan şaheseri ise Gordion'daki Midas Tümülüsü (Büyük Tümülüs) olarak bilinmektedir.

Friglerde Ölü Gömme Gelenekleri

Gömü Yöntemleri

Frigler, ölülerini hem inhumasyon (cesedi yakmadan gömme) hem de kremasyon (cesedi yakarak küllerini gömme) yöntemleriyle defnetmişlerdir.

İnhumasyon daha erken dönemlerde yaygınken, kremasyon geleneği muhtemelen Batı Anadolu ve Yunan etkisiyle M.Ö. 7. yüzyıl civarında ortaya çıkmıştır.

Mezar Tipleri

Sıradan halk basit mezarlara gömülürken; krallar, soylular ve elit kesim kayalara oyulmuş anıtsal mezarlara veya tümülüs adı verilen yapay toprak tepelere defnedilmiştir.

Anadolu'da Friglerden önce görülmeyen tümülüs geleneği, Friglerin Balkanlar ve Trakya'dan göç ederken beraberlerinde getirdikleri bir uygulamadır.

Tümülüs Mimarisi

Tipik bir Frig tümülüsü, toprağa kazılan bir çukurun içine ahşap bir mezar odası inşa edilmesiyle başlardı.

Ölünün ahşap odaya yerleştirilip çatının kapatılmasının ardından mezar odasının üzerine taş ve moloz yığılır, yapı kalın bir kil tabakasıyla sıvanır ve en üste devasa bir toprak yığını eklenirdi.

Lidyalıların ve Yunanlıların tümülüslerinden farklı olarak Frig tümülüslerinde mezara sonradan girmeyi sağlayan bir dromos (geçit) veya toprağı tutan krepis (çevre duvarı) bulunmazdı. Bu nedenle çatısı kapatılan mezar bir daha açılamazdı.

Ölü Armağanları ve Cenaze Şöleni

Frigler ölümden sonraki yaşama inandıkları için mezarlara;

  • ahşap mobilyalar,
  • madeni kaplar,
  • takılar,
  • yiyecekler,
  • içecekler

bırakırlardı.

Gömü törenleri sırasında kurbanlar kesilir, ağıtlar yakılır ve ölen kişi için zengin içerikli cenaze şölenleri düzenlenirdi.

Anıtsal Örnek: Midas Tümülüsü (Büyük Tümülüs)

Gordion'daki tümülüslerin en görkemlisi olan Midas Tümülüsü, Frig Krallığı'nın gücünü ve zanaatkârlığını gösteren en önemli yapılardan biridir.

Devasa Boyutlar ve Mimari

Yaklaşık 53 metre yüksekliğinde ve 300 metre çapında olan anıt, Lidya Kralı Alyattes'in tümülüsünden sonra Anadolu'nun ve Eski Çağ dünyasının en büyük ikinci tümülüsüdür.

Diğer Frig tümülüslerinden farklı olarak çam ve sedir ağacından yapılan dev mezar odası bir çukur içine değil, doğrudan zemin seviyesine inşa edilmiştir.

Kalın ağaç kütükleriyle oluşturulan bu oda, günümüzde dünyada ayakta kalan en eski ahşap yapı olarak kabul edilmektedir.

Mezarın Gerçek Sahibi

Mezar odasında bulunan iskeletin yaklaşık 1,59 metre boyunda, 60 yaşını geçmiş bir erkeğe ait olduğu belirlenmiştir.

Kafatasında, doğumdan sonra bilinçli olarak şekil verildiğini gösteren kültürel deformasyon izleri tespit edilmiştir.

Uzun yıllar mezarın efsanevi Kral Midas'a ait olduğu düşünülse de, günümüzde yapılan dendrokronoloji (ağaç halkası) ve radyokarbon analizleri ağaçların M.Ö. 740 yılı civarında kesildiğini göstermektedir.

Kral Midas'ın M.Ö. 696 yılında Kimmer istilası sırasında öldüğü bilindiğinden, günümüzde birçok araştırmacı bu mezarın Kral Gordios'a ait olduğunu ve anıtın oğlu Kral Midas tarafından babası adına yaptırıldığını kabul etmektedir.

Altınsız Ama Eşsiz Bir Hazine

Mezarda altın veya gümüş bulunmamış olmasına rağmen, Frig sanatının en değerli eserleri ortaya çıkarılmıştır.

Bunlar arasında;

  • çivi kullanılmadan geçme tekniğiyle yapılmış kakmalı ahşap masalar,
  • servis sehpaları,
  • tabureler,
  • 100'den fazla tunç kâse,
  • fibulalar,
  • aslan ve siren başlı dev tunç kazanlar

yer almaktadır.

Bu eserler, Friglerin ahşap işçiliği ve metal sanatında ulaştıkları ileri seviyeyi göstermektedir.

Cenaze Şöleni Kanıtları

Mezarda bulunan tunç kapların içindeki kalıntılar analiz edildiğinde Frig cenaze ritüelleri ayrıntılı biçimde ortaya çıkarılmıştır.

Bu görkemli veda şöleninde;

  • mercimek, anason ve rezene ile tatlandırılmış koyun veya kuzu yahnisi,
  • üzüm şarabı,
  • arpa birası,
  • bal şarabı (mead)

tüketildiği anlaşılmıştır.

Şölen tamamlandıktan sonra kullanılan kaplar ve eşyalar ölen kişinin yanında bırakılarak mezar mühürlenmiştir.

Sonuç

Midas Tümülüsü, yalnızca anıtsal boyutlarıyla değil; mühendislik harikası ahşap mezar odası, üstün ahşap ve tunç işçiliği, zengin mezar hediyeleri ve günümüze kadar korunmuş cenaze şöleni kalıntılarıyla Frig ölü gömme geleneklerinin en somut, en kapsamlı ve en iyi korunmuş temsilcisi olarak kabul edilmektedir.